گفته‌اند كه خود را و افعال خود را بشناس تا خداى و افعال خداى را بشناسى . ( 9 ) اى درويش ! وجود سبب از خداى است و وجود مسبّب هم از خداى است . و چنان‌كه مسبّب عاجز و مقهور است ، سبب هم عاجز و مقهور است و سبب را هيچ تأثير نيست ، در وجود مسبّب . بيش ازين تفاوت نيست ميان سبب و مسبّب كه وجود سبب مقدّم است بر وجود مسبّب . و اين سخن تو را جز به مثالى معلوم نشود . بدانكه وجود الف مقدّم است بر وجود بى امّا تو را به يقين معلوم است كه وجود الف از كاتب است و وجود بى 80 هم از كاتب است بىتفاوت و الف را هيچ تأثيرى نيست در وجود بى و كاتب شريك ندارد در كتابت بى . همچنين افراد كائنات بعضى بر بعضى مقدّم‌اند ، امّا جمله از خداىاند و خداى شريك ندارد در آفرينش كائنات . ( 10 ) اى درويش ! افراد كائنات نسبت به خداى هيچ‌يك بر يكديگر مقدّم و هيچ‌يك از يكديگر مؤخّر نيستند ، جمله برابراند ، از جهت آنكه نسبت هر فردى از افراد كائنات با خداى همچنان است كه نسبت هر حرفى از حروف اين كتاب با كاتب ، حرف اوّل از كاتب ، و حرف دوم از كاتب ، و حرف سوم از كاتب ، همچنين تا به آخر كتاب جمله از كاتب است . كائنات را همچنين مىدان عرش از خداى و كرسى از خداى و آسمان‌ها از خداى و زمين از خدا جمله افراد موجودات از خداى است و از اينجا گفته‌اند كه از تو تا به خداى راه به طريق عرض است ، نه به طريق طول . ( 11 ) اى درويش ! افراد كائنات نسبت به يكديگر بعضى بر بعضى مقدّم و بعضى بر بعضى مؤخّراند ، و بعضى ماضى و بعضى مستقبل‌اند ، امّا نسبت به خداى جمله برابراند . ( 12 ) چون اين مقدّمات معلوم كردى ، و دانستى كه علم و ارادت و قدرت خدا به جملهء اشيا محيط است به كليّات و جزويات 81 و هيچ‌چيزى بىعلم و ارادت و قدرت خدا در وجود نيامد و نيايد ، اكنون بدانكه خداى را خزينه‌هاى بسيار است ، خزينهء وجود و خزينهء حيات و خزينهء صحّت و خزينهء رزق و خزينهء امن و خزينهء غنا و خزينهء عقل و خزينهء علم و خزينهء حكمت و خزينهء سعادت و خزينهء دولت و خزينهء فراغت و مانند اين جمله خزاين خداىاند ، به هركه خواهد دهد و به هركه نخواهد ندهد ، و كليد اين خزاين به دست هيچ‌كس نيست ، نزد خداى است . ( 13 ) اى درويش ! چون دانستى كه اين موحّد از اسباب درگذشت و به مسبّب اسباب رسيد ، و علم و ارادت و قدرت مسبّب الاسباب را بر كلّ كائنات محيط ديد ، و